Vergi yoxlaması vergi nəzarətinin əsas formalarından biridir. Vergi orqanı vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi hesabatların, hesablamaların və digər məlumatların vergi qanunvericiliyinə uyğunluğunu yoxlayır.
Vergi yoxlamasının hansı növləri var?
Vergi Məcəlləsi vergi yoxlamasının iki əsas növünü nəzərdə tutur: kameral vergi yoxlaması və səyyar vergi yoxlaması. Bu yoxlamaların aparılma yeri, proseduru və hüquqi əsasları fərqlidir.
Kameral vergi yoxlaması
Kameral yoxlama vergi orqanında, vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi bəyannamə, hesabat və vergi orqanında olan digər məlumatlar əsasında aparılır. Bu yoxlama üçün vergi ödəyicisinin fəaliyyət yerinə getmək tələb olunmur.
Kameral yoxlama zamanı hesabatdakı məlumatlar arasında ziddiyyət, hesablama səhvi və ya əlavə izah tələb edən hal müəyyən edilərsə, vergi orqanı qanunvericiliyə uyğun olaraq vergi ödəyicisindən izah və ya sənəd tələb edə bilər.
Səyyar vergi yoxlaması
Səyyar vergi yoxlaması vergi orqanının qərarı əsasında vergi ödəyicisinin fəaliyyət yerində və ya qanunla müəyyən edilmiş digər qaydada aparılır. Səyyar yoxlama növbəti və növbədənkənar ola bilər.
Səyyar yoxlamanın müddəti
Vergi Məcəlləsinin xüsusi qaydalarına əsasən səyyar vergi yoxlamasının aparılması 30 gündən artıq davam etməməlidir. Qanunda nəzərdə tutulan müstəsna hallarda yuxarı vergi orqanının qərarı ilə bu müddət 90 günədək uzadıla bilər. Müddətin dayandırılması və uzadılması yalnız qanuni əsas olduqda mümkündür.
Növbədənkənar yoxlama nə vaxt aparıla bilər?
Növbədənkənar səyyar yoxlama yalnız Vergi Məcəlləsində göstərilən əsaslardan biri mövcud olduqda təyin edilə bilər. Buna hesabatların təqdim edilməməsi, əvvəlki yoxlama materialları ilə bağlı yeni hallar və qanunda ayrıca sadalanan digər əsaslar daxil ola bilər.
Yoxlama zamanı hansı sənədlər araşdırıla bilər?
Verginin hesablanması və ödənilməsi ilə əlaqəli ilkin uçot sənədləri, müqavilələr, hesab-fakturalar, bəyannamələr, mühasibat məlumatları və digər aidiyyəti sənədlər yoxlamanın predmetinə daxil ola bilər. Sənəd tələbi yoxlamanın predmeti və vergi qanunvericiliyinin tələbləri ilə əlaqəli olmalıdır.
Səyyar yoxlamanın nəticəsi necə rəsmiləşdirilir?
Yoxlamanın nəticələri aktla rəsmiləşdirilir. Vergi ödəyicisi aktla tanış olmaq, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada öz qeydlərini və etirazlarını bildirmək, vergi orqanının qərarından inzibati və ya məhkəmə qaydasında şikayət etmək hüququna malikdir.
Vergi yoxlaması ilə məsuliyyət eyni şey deyil
Yoxlama aktının tərtib edilməsi avtomatik olaraq vergi ödəyicisinin məsuliyyətə cəlb edilməsi demək deyil. Yoxlama materialları əsasında ayrıca hüquqi qiymətləndirmə aparılır və müvafiq qərar qəbul edilir.
Hüquqi əsas: Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin vergi nəzarəti və vergi yoxlamalarına dair müddəaları.
