Kirayə və icarə haqlarından vergi necə tutulur?
Kirayə gəliri əldə edən şəxslər hansı vergini ödəməlidir?
Vergi Məcəlləsinə edilmiş son dəyişikliklərə əsasən, icarə (kirayə) münasibətləri üzrə vergitutma mexanizmi daha dəqiq şəkildə tənzimlənmişdir.
Kirayə və icarə haqlarından verginin tutulma qaydası aşağıdakılardan asılıdır:
- İcarəyə verən şəxsin statusu (fiziki şəxs və ya sahibkar)
- İcarə obyektinin növü (yaşayış və ya qeyri-yaşayış sahəsi)
- Ödənişi edən şəxsin vergi uçotunda olub-olmaması
- VÖEN qeydiyyatının mövcudluğu
Bu səbəbdən icarə gəliri əldə edən şəxslər üçün vöen qeydiyyatı məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Yaşayış sahəsinin kirayəsi zamanı vergi necə hesablanır?
Əgər fiziki şəxs özünə məxsus mənzili və ya yaşayış sahəsini kirayəyə verirsə:
- Ödəmə mənbəyində 10% gəlir vergisi tutulur
- Bu vergi kirayə haqqını ödəyən şəxs tərəfindən tutulub büdcəyə köçürülür
Məsələn:
Əgər aylıq kirayə haqqı 500 manatdırsa:
- 10% = 50 manat vergi tutulur
- 450 manat kirayə verən şəxsə ödənilir
Bu halda həmin gəlir üzrə əlavə vergi öhdəliyi yaranmır.
Qeyri-yaşayış sahəsinin (obyekt, anbar, ofis) icarəsi
Əgər fiziki şəxs:
- Ofis
- Anbar
- Mağaza
- Digər qeyri-yaşayış sahəsini
icarəyə verirsə, vergi dərəcəsi fərqli tətbiq edilir.
Bu halda:
- 14% gəlir vergisi tətbiq olunur
- Vergi ödəmə mənbəyində tutulur
Nümunə:
Aylıq 700 manat icarə haqqı olduqda:
- 14% = 98 manat vergi tutulur
- 602 manat icarəyə verən şəxsə ödənilir
Əgər vergi mənbəyində tutulubsa, həmin gəlir ikinci dəfə vergiyə cəlb edilmir.
VÖEN-i olmayan fiziki şəxslər üçün qayda
Əgər kirayə verən şəxs:
- VÖEN açmayıbsa
- Vergi uçotunda deyilsə
amma ödənişi edən şəxs sahibkardırsa və ya vergi ödəyicisidirsə, bu halda vergi yenə də ödəmə mənbəyində tutulur.
Bu səbəbdən bir çox hallarda ayrıca vergi bəyannaməsi təqdim etmək tələb olunmur.
VÖEN açmaq nə vaxt vacib olur?
Aşağıdakı hallarda vöen açmaq tövsiyə edilir:
- İcarə fəaliyyəti davamlı və sistemli xarakter daşıyırsa
- Bir neçə obyekt icarəyə verilirsə
- Gəlir həcmi yüksəkdirsə
- Sahibkar kimi fəaliyyət göstərmək planlaşdırılırsa
Bu halda onlayn vöen açmaq və sahibkar kimi qeydiyyata düşmək daha məqsədəuyğundur.
Çünki:
- Vergi rejimi daha effektiv seçilə bilər
- Xərclərin uçotu aparıla bilər
- Gəlir vergisi optimallaşdırıla bilər
- Hüquqi risklər azalır
Vergi tutulmadıqda nə baş verir?
Əgər:
- Kirayə haqqından vergi tutulmayıbsa
- Ödəmə mənbəyində vergi köçürülməyibsə
- Şəxs vergi bəyannaməsi təqdim etməyibsə
bu halda vergi orqanı tərəfindən:
- Əlavə hesablamalar
- Maliyyə sanksiyaları
- İnzibati məsuliyyət
tətbiq edilə bilər.
Bu səbəbdən icarə gəliri əldə edən hər bir şəxs vergi statusunu əvvəlcədən dəqiqləşdirməlidir.
Kirayə fəaliyyətinə başlamazdan əvvəl nələri bilməlisiniz?
Əgər siz:
- Kirayə gəliri əldə etməyi planlaşdırırsınızsa
- VÖEN qeydiyyatı etmək istəyirsinizsə
- Onlayn VÖEN açmaq barədə düşünürsünüzsə
əvvəlcə aşağıdakı suallara cavab verməlisiniz:
- İcarə obyektiniz yaşayışdır, yoxsa qeyri-yaşayış?
- Ödənişi edən şəxs sahibkardırmı?
- Gəlir davamlı olacaqmı?
- Sahibkar kimi fəaliyyət göstərmək niyyətiniz varmı?
Bu suallar vergi rejiminin düzgün seçilməsində əsas rol oynayır.
Kirayə və icarə haqlarından vergi tutulması:
- Obyektin növündən
- Şəxsin vergi statusundan
- Ödəmə mənbəyindən
asılı olaraq dəyişir.
Bir çox hallarda vergi ödəmə mənbəyində tutulur və əlavə öhdəlik yaranmır. Lakin sistemli icarə fəaliyyəti zamanı vöen açmaq və rəsmi sahibkar kimi fəaliyyət göstərmək daha təhlükəsiz və hüquqi baxımdan düzgün yanaşmadır.
Əgər siz vöen qeydiyyatı, onlayn vöen açmaq və ya icarə fəaliyyəti üzrə vergi rejiminin düzgün seçilməsi ilə bağlı dəstək almaq istəyirsinizsə, peşəkar məsləhət almağınız tövsiyə olunur. Əlaqə: +994105100451
📌 Praktiki nümunələrlə izah
✅ Nümunə 1 – Yaşayış sahəsinin kirayəsi (10% vergi)
Vətəndaş Rəşad Əliyev Bakı şəhərində yerləşən mənzilini aylıq 600 manat məbləğində tələbə Nərmin Məmmədovaya kirayəyə verir.
Kirayəçi vergi ödəyicisi deyil (VÖEN-i yoxdur).
Bu halda:
- 600 manat × 10% = 60 manat vergi
- 540 manat Rəşad Əliyevə ödənilir
İllik hesab:
- 60 × 12 = 720 manat vergi
- 540 × 12 = 6.480 manat xalis gəlir
Rəşad Əliyev növbəti ilin 31 mart tarixinədək gəlir vergisi bəyannaməsini təqdim etməlidir.
✅ Nümunə 2 – Qeyri-yaşayış sahəsinin icarəsi (14% vergi)
Fiziki şəxs Tural Hüseynov özünə məxsus 40 kv.m-lik ofisi aylıq 1.200 manat müqabilində başqa fiziki şəxsə icarəyə verir.
Bu obyekt qeyri-yaşayış sahəsidir.
Vergi belə hesablanır:
- 1.200 manat × 14% = 168 manat vergi
- 1.032 manat icarəyə verən şəxsə ödənilir
İllik hesab:
- 168 × 12 = 2.016 manat vergi
- 1.032 × 12 = 12.384 manat xalis gəlir
Bu halda Tural Hüseynov illik gəlirini bəyan etməli və vergi ödəməlidir.
✅ Nümunə 3 – Sahibkara icarə verildikdə (ödəmə mənbəyində tutulma)
VÖEN-i olmayan fiziki şəxs Aysel Qasımova özünə məxsus anbarı aylıq 900 manat müqabilində fərdi sahibkar Elçin Rzayevə icarəyə verir.
Elçin Rzayev vergi ödəyicisidir (VÖEN-i var).
Bu halda:
- 900 manat × 14% = 126 manat vergi
- 774 manat Aysel Qasımovaya ödənilir
Vergi Elçin Rzayev tərəfindən büdcəyə köçürülür.
Aysel Qasımovanın bu gəlir üzrə əlavə vergi ödəməsinə ehtiyac qalmır. Çünki vergi artıq ödəmə mənbəyində tutulmuşdur.